تبلیغات
مهندسی برق - تاریخچه صنعت برق ایران

مهندسی برق

دنیای مهندسی برق

چهارم اسفند 88

تاریخچه صنعت برق ایران

نویسنده: روزبه   طبقه بندی: مقالات،، 

در سال 1871 میلادی ( 1250 هجری شمسی ) ماشین گراماختراع شد . این اختراع گامی اساسی در راه ایجاد صنعت برق تجاری بود ، زیرا پس ازآن تبدیل انرژی مكانیكی (و هر نوع انرژی دیگری كه بتوان از آن كار مكانیكی به دستآورد ) به انرژی برقی ممكن گردید

یازده سال پس ازآن، درسال 1882 میلادی ( 1261هجری شمسی ) توماس ادیسون نخستین موسسه برق تجاری خود را برای تامین روشنایی در یكی از خیابانهای نیویورك افتتاح كرد

بیان دو واقعه مهم بالا برای درك رابطه زمانی بین تاریخ پیدایش صنعت برق در جهان و در ایران خالی از فایده نیست . چنانكه خواهدآمد ، اولین مولد برق در ایران ، سه سال بعد از موسسه برق توماس ادیسون به كارافتاد.

ادامه مقاله در ادامه مطلب

از 1300 تا 1310

از اوایل سالهای 1300 به بعد ، با آگاهی و علاقه مندشدن بخش خصوصی به مزایای برق ، رفته رفته در شهرهای بزرگ و كوچك ایران ، تاسیساتی برای تولید و توزیع و فروش برق ایجاد شد. این گونه فعالیتها عموما" درمقیاسهای كوچك و محدود وبه طور كلی منفك از یكدیگر انجام می گرفت و البته نیاز به هماهنگی هم درشرایط آن روزهای نخستین احساس نمی شد درهمین دوران برخی ازكارخانه های صنعتی جدیدالتاسیس هم دارای تجهیزات برق اختصاصی شدند كه داد و ستدهایی نیز با موسسات برق شهری داشتند

در 1310

برای نخستین بار ، شبانه روزی كردن برق در تهران درمیان دولتمردان آن زمان مطرح شد و اقدامات اولیه برای تحقق آن صورت گرفت

در 1316

پس از شش سال و با گذراندن نشیب و فراز های بسیار ،بلاخره در تاریخ 25 /6 / 1316 نیروگاه بخاری ساخت كارخانه اشكودای چكسلواكی با قدرت 4x1600= 6400 كیلو وات در محل كنونی شركت برق منطقه ای تهران نصب شد و به بهره برداری رسید
با وجود آن كه در تهران به علت وسعت شهر و موقعیت سیاسی و اجتماعی آن ، سرمایه گذاری دولتی در كار برق رسانی پیش از همه شهرهای دیگر آغاز شد ، بخش خصوصی هم در امور برق رسانی در تهران فعالیت قابل توجهی داشت به نحوی كه در سال 1341 یعنی سال تاسیس سازمان برق ایران تعداد شركتهای خصوصی كه هر یك در بخشی از شهرتهران فعالیت داشتند به 32 شركت رسیده بود

از 1327 تا 1334

برنامه هفت ساله اول عمرانی كشور به اجرا در آمد كه در آن سهمی هم برای توسعه صنعت برق در كشور با هدف تامین مصارف خانگی شهرها و فراهم كردن رفاه اجتماعی منظور شده بود. دراین دوران،سازمان برنامه تعدادی مولدهای دیزلی 50و 100و 150 كیلو واتی را خریداری كرد و با بهره 3 درصد به شهرداریها و شركتهای برق خصوصی فروخت و چون دریافت كنندگان كمك سازمان برنامه می بایست تواناییهای لازم را برای تقبل 50 درصد از سرمایه گذاریها داشته باشند ، طبعا" اعطای كمكها ، بهامكانات مالی شهرها و موسسه های وام گیرنده بستگی داشت . به هر صورت در پایان برنامه اول،جمع قدرت نامی نصب شده در كشور به 40 مگاوات و میزان انرژی تولیدی سالانه به حدود 200 میلیون كیلو وات ساعت رسید

از 1334 تا 1341

در این سالها برنامه هفت ساله عمرانی دوم كشور اجراشد . سهم برق در این برنامه ، با هدف افزایش تولید برق ، كاهش هزینه های تولید وپایین آوردن سطح عمومی نرخها درنظر گرفته شده بود
دراین برنامه بنابر توصیه كارشناسان خارجی و داخلی، برای توسعه تاسیسات برق چهار حوزه فعالیت به شرح زیرمنظور گردید
-
منطقه خوزستان
-
منطقه تهران
-
شهرهای بزرگ
-
شهرهای كوچك

بدین ترتیب می توان گفت كه اندیشه فراتر رفتن از محدوده هر شهر دركار توسعه صنعت برق،در برنامه دوم شكل گرفت. شروع به كار احداث نیروگاههای برق آبی مهم كشور شامل سد دز (با ظرفیت اولیه 130 مگاوات ) ، سد كرج (با ظرفیت 91 مگاوات ) و سد سفیدرود (با ظرفیت اولیه 35 مگاوات) همچنین نیروگاه حرارتی طرشت (به قدرت 50مگاوات)ازدستاوردهای این دوره است

در 1341

برنامه سوم عمرانی كشورآغاز شد. با پذیرش نقش زیربنایی صنعت برق،در این برنامه نیز اعتبارات قابل توجهی برای این صنعت تخصیص داده شد
در این برنامه كه 5/5 سال به طول انجا مید(تاآخرسال 1346)،در مجموع،مبلغ 21میلیارد ریال در صنعت برق هزینه گردید كه به طوركلی سه بخش را در بر می گرفت

تامین برق مراكز عمده مصرف شامل شهرهای تهران، اصفهان، شیراز، مشهد، تبریز،رشت -
همدان و ساری
تامین برق 17 شهر متوسط كشورشامل شهرهای آمل،چالوس،اردبیل،مراغه، لاهیجان،ارومیه، یزد -
بهشهر، بوشهر، قزوین ،كرج، بابلسر وكرمانشاه
تامین برق شهرهای كوچك -

در همین برنامه ، تشكیل سازمان برقایران به منظور اشراف كلی واعمال مدیریت بر برنامه ریزی و اجرای طرحهای تولید وایجا د موسسات تولید ، انتقال و توزیع برق و هدایت سرمایه گذاریها دربخش برق پیشبینی شده بود این سازمان درتاریخ 13دی ماه1341 رسما" تشكیل یافت و تا پایان سال 1344 كه عملا" دروزارت آب وبرق ادغام شد به انجام وظایف خود ادامه داد

در 1343

قانون تاسیس وزارت آب و برق در تاریخ 16/1/1343 به دولت ابلاغ شد در بخش برق ، وظایف زیر برعهده این وزارت خانه قرار می گرفت
تهیه و اجرای برنامه ها و طرحهای تولید و انتقال نیرو به منظور تاسیس مراكز تولید برق منطقه ای -
و ایجادشبكه های فشار قوی سراسر كشور
اداره تاسیسات برق كه بهم وجب بند بالا ایجاد می شود و بهره برداری از آنها -
نظارت بر نحوه استفاده ازنیروی برق -

سازمان برق ایران در سال 1344 به عنوان واحد برق در وزارت آب وبرق ادغام شد، وسازمانهای دیگری هم كه تاآن زمان به توسط سازمان برنامه ، سازمان برق ایران یا به نحو دیگر به وجود آمده بودند تحت پوشش نظارتی وزارت آب و برق قرارگرفتند
در آذر ماه همین سال اساسنامه شركتهای برق منطقه ای تدوین شد و بدینترتیب تعداد 10 شركت برق منطقه ای ( علاوه برسازمان آب و برق خوزستان كه از سال 1339 ایجاد شده بود ) تشكیل یافت كه عبارت بودند از شركتهای برق منطقه ای ( تهران ) ، ( اصفهان ) ، ( خراسان ) ، ( آذربایجان ) ، (فارس) ، (مازندران) ، (گیلان) ، (جنوب شرقی ایران) ، (كرمانشاهان) و (همدان و كردستان)
با تشكیل شركتهای برق منطقه ای ، صنعت برق كشور صورتی سازمان یافته و منسجم به خود گرفت. حوزه های زیرپوشش این شركتها در ابتدا تمامی مساحت كشور را شامل نمی شد و نوعا" از تقسیمات كشوری نیز پیروی نمی كرد تعداد و حوزه های جغرافیایی شركتهای برق منطقه ای با گذشت زمان مشمول اصلاحاتی گردید به طوری كه درحال حاضر تعداد آنها به 16 می رسد و در مجموع تمامی كشور را پوشش می دهند

در 1347

برنامه چهارم عمرانی آغازشد. دراین برنامه كه تاپایان سال 1351 ادامه داشت ، نگرش به صنعت برق به عنوان یك صنعت زیربنایی و بادید كلان نگر صورت گرفت . احداث خطوط انتقال نیروی سراسری و تاسیس نیروگاههای نسبتا" بزرگ آبی وحرارتی درطی این برنامه نضج گرفت، به طوری كه درطول برنامه،جمع قدرت نامی نصب شده در كشور از 1599 مگاوات به 3354 مگاوات ( با رشد متوسط سالانه 16درصد) وتولید انرژی برق از 4133 میلیون كیلووات ساعت به9553 میلیون كیلووات ساعت ( با رشد متوسط سالانه 2/18 درصد ) بالغ گردید و تعداد مشتركان در تعرفه های مختلف به 1669 هزار رسید
در طی این برنامه ، مسئولیت برق نزدیك به 190 شهر كشور بر عهده وزارت آب و برق قرار گرفت . برق مورد نیاز شهرهای كوچك ، شهركها و تعدادی ازروستاهای برقدار به توسط بخش خصوصی و یازیرنظر و بامدیریت شهرداریها تامین میشد.تعداد روستاهای برقدار كشور از 148 روستا درآغاز برنامه ، به 491 روستا درپایانسال 1351 رسید

در 1348

به منظور استفاده صحیحتر از منابع و امكان برقراری دادوستد انرژی برقی بین مناطق و كار تولید و انتقال برق به طور كلان ، شركت تولید و انتقال نیروی برق ایران (توانیر) از سال 1348 آغاز به كار كرد. اساسنامه و شرح وظایف این شركت ، بنا بر ضرورتهای زمان تا كنون سه بار مورد تجدید نظر قرار گرفتهاست . ازسال 1375 تا كنون ، این شركت با نام "سازمان مدیریت تولید و انتقال نیروی برق ایران ( توانیر ) " ، فعالیتها و ماموریتهای معاونت امور
برق وزارت نیرو رانیز برعهده دارد و هدفها وظایف زیر را دنبال میكند 

تهیه و تدوین و پیشنهاد استراتژیها و سیاستها و برنامه های برق كشور -
برنامه ریزی ، نظارت ، كنترل وهدایت برق كشور -
ایجاد هماهنگی و نظارت بر شبكه سراسری برق -
برنامه ریزی ونظارت بر مصارف مختلف برق كشور -
حفظ یكپارچگی و پایداری شبكه سراسری برق كشور -

در 1352

برنامه پنجم عمرانی از این سال آغاز شد و تا پایانسال 1356 ادامه یافت سیاستهای زیر بر اجرای برنامه ای صنعت برق در این برنامه حاكم بود
احداث واحدهای بزرگ حرارتی در شمال و جنوب كشور به لحاظ دسترسی آسانتر بهمنابع -
سوخت و سواحل دریا
ایجاد سد بر روی رودخانه های بزرگ -
تامین برق مناطق دور افتاده كشور با استفاده از نیروگاههای دیزلی -

درسالهای برنامه پنجم، معادل 1332 مگاوات برظرفیت نیروگا ههای گازی كشورافزوده شد كه علت اصلی آن تاخیر دربهره برداری از نیروگاههای آبی در دست احداث بود دراین برنامه، تاسیس نیروگاههای هسته ای نیز در دستور كار قرارداشت كه علی رغم هزینه ها و تبلیغات فراوان ، نتیجه مشخصی عاید نساخت
به هر صورت قدرت نصب شده در پایان برنامه به 7105 مگا وات ( با 2/16 درصد رشد متوسط سالانه )،انرژی سالانه تولید شده به 18984 میلیون كیلووات ساعت ( با 7/14 درصد رشد سالانه ) رسید و تعدادمشتركان به 3105 هزار بالغ گردید . تا پایان این برنامه تعدادی از روستاهای كشور نیز از برق بهره مند شدند

در 1353

باتوجه به اینكه نهادهاو سازمانهای مختلفی دست اندركار مقوله انرژی دركشور بودند و هماهنگی بین آنها ضروری می نمود ، به موجب لایحه قانونی مصوب 28 / 11 / 1353 با محول شدن برنامه ریزی جامع فعالیتهای مربوط به انرژی كشور، نام وزارت آب و برق به وزارت نیرو تغییركرد

در 1357

با پیروزی انقلاب اسلا می ، بازنگری اساسی در خط مشیهای صنعت برق و هماهنگ ساختن آنها با هدفهای عالی انقلاب ضرورت یافت. عنایت به مفهوم خودكفایی، سرمایه گذاری دركارخانه های تولید كننده تجهیزات مورد نیاز صنعت برق ، كوتاه كردن دست مشاوران و پیمانكاران خارجی و توجه به بهره گیری بهینه ازتواناییهای داخلی ، صنعت برق را در راستای تازه ای قرارداد ، فراهم كردن امكان استفاده گسترده از انرژی برق برای توسعه اقتصادی ، اجتماعی و رفع محرومیتها،افقهای جدیدی را فرا روی مسئولان صنعت قرار داد

از 1358 تا 1367

در این سالها كه هشت سال آن مقارن با جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران بود . صنعت برق ایران خود را موظف می دید كه علاوه بر نگهداری و بهره برداری از تاسیسات موجود خود برای حمایت ازمردم و دفاع از پشت جبهه ، توسعه های لازم را نیز چه در امر تولیدوانتقا ل وچه در جهت توزیع و خدمت رسانی به مشتركان انجام دهد . برق رسانی به روستاها كه تا پایان سال 1357در4237روستاهای نزدیك شهرها تحقق یافته بود به صورت یكی ازمحورهای اساسی فعالیتهای صنعتبرق درآمد به طوری كه درطی دوران جنگ تحمیلی ، علی رغم همه دشواریها ، سالانه به طور متوسط بیش از 1800 روستا برقدار گردید و بدین ترتیب در انتهای سال 1367تعداد روستاهای برقدار كشور از 4327 روستا به 22541 روستا رسیده بود درسالهای اولیه پس ازپیروزی انقلاب اسلامی و درطی دوران جنگ تحمیلی ، با وجود همه مشكلات ناشی ازجنگ ، صنعت برق به رشد همه جانبه خود ادامه داد. نگاهی مقایسه ای به چند شاخص اصلی موید این مدعااست

مقایسه ارقام مهم عملكرد صنعت برق در وزات نیرواز پایان سال 1357 تا پایان 1367

شرح

1357

1367

رشد سالانه (%)

قدرت نصب شده (مگاوات(

7024

13681

6/9

تولید انرژی سالانه(میلیون كیلووات ساعت(

17368

43775

9/7

حداكثر بار (مگاوات(

3486

7762

8/3

تعداد مشترك (هزار(

3399

8828

10

فروش انرژی (میلیون كیلووات ساعت(

14145

36147

9/8

روستای برقدار

4327

22541

17/9

از 1368 تا كنون

با پایان گرفتن جنگ تحمیلی ،ابتدا ترمیم خسارتها وخرابیهای دوران جنگ در كانون توجه مدیران و مسئولان صنعت برق قرار گرفت . به عنوان مثال ، بررسیها نشان می داد كه از قدرت نصب شده كشور ، معادل 2210 مگاوات در اثر آسیبهای جنگ از مدار خارج است . بااحتساب تاسیسات انتقال نیروو سایر تجهیزات می توان تصور كرد كه بازسازی ویرانه های بازمانده از جنگ چه كوشش و تلاش عظیمی راطلب می كرده است . ترمیم خسارتها كه از نیمه دوم سال 1367 آغاز شده بود با سه سال كار شبانه روزی به انجام رسید و تا پایان سال 1370 واحد ها و تاسیسات آسیب دیده مجددا" در مدار قرارگرفتند پس از خاتمه جنگ ، فعالیتهای صنعت برق كه تا آن زمان ازدشواریهای روز به روز جنگ تاثیر منفی می گرفت،سامانمندی بیشتری یافت وهمگا م با دو برنامه اول ودوم توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به پیشرفت
مقایسه ارقام مهم عملكرد صنعت برق در پایان سال 1376 كه نه سال از طول برنامه های اول و دوم گذشته و دو سال به پایان برنامه دوم مانده بوده است با ارقام مربوط به ابتدای برنامه ، جهش صنعت برق را آشكارمی سازد
واضح است كه ارقام بالاو مقا یسه آنها تنها گوشه های كوچكی از صحنه وسیع یك تلاش همه جانبه را نشان میدهند و تحقق این ارقام مستلزم به ثمر رسیدن كوششها و پشتیبانیهای فراوانی بوده است كه متاسفانه این گاه شمار مختصر، حوصله پرداختن به همه آنها را ندارد ، در اینجاتنها به بیان این نكته اكتفا می كنیم كه توجه به نیروی انسانی به عنوان سرمایه اصلی صنعت برق ، پس از پیروزی انقلاب اسلامی و بویژه در دوران بازسازی بعد از جنگ تحمیلی از راه كارهای اصلی صنعت بوده است
آموزش این نیروها برای ارتقاء كیفیت وشكوفا ساختن استعداد های خدادادی آنها ، همچنین سازماندهی نیروها در جهتی كه هدفهای كمی و كیفی برنامه ها رابرآورده سازد و هیچ یك از هدفهای صنعت برق،از تامین برق برای مصرف كنندگان گرفته تا بهبود بخشیدن به كیفیت خدمات و جلب رضایت مشتركان ،كوشش در راه رسیدن به خود كفایی و ورود در بازارهای بین المللی و رقابت جهانی تحت الشعاع دیگری قرار نگیرد ، همواره مورد توجه برنامه ریزان و مدیران صنعت بوده است
درنتیجه این كو ششها ، صنعت برق توانسته است با موفقیت بحرانهای دوران جنگ و پساز جنگ را پشت سر بگذارد و از لحاظ بین المللی نیز در جایگاهی در خور قرار گیرد . به طوری كه بر اساس آمارهای سازمان ملل متحد ، در سال1995میلادی (1374شمسی) ایران ازنظرابعاد صنعت برق دربین كشورهای خاورمیانه و غرب آسیادرمقام نخست قرارگرفت ودرسطح جهانی نیز به مقام مقایسه بیست و یكم دست یافت

مقایسه ارقام مهم عملكرد صنعت برق در وزات نیرو از پایان سال 1367 تا پایان 1376

شرح

1357

1367

رشد سالانه (%)

قدرت نصب شده (مگاوات (

13681

23258

6/1

تولید انرژی سالانه(میلیون كیلووات ساعت (

43775

92310

8/6

حداكثر بار (مگاوات(

7762

17135

9/2

تعداد مشترك (هزار(

8828

13550

4/9

فروش انرژی (میلیون كیلووات ساعت(

36147

73880

8/3

روستای برقدار

22451

37094

5/7

پایان مقاله

نظرات() 
culturedcommuni47.jimdo.com
سیزدهم مرداد 96 22:11
Keep on writing, great job!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :